De tomette is een tegel van ongeglazuurde terracotta, gevormd uit lokale klei en vervolgens op hoge temperatuur gebakken. De hexagonale vorm, de meest voorkomende, en de tinten variërend van oranje-rood tot lichtroze maken het een herkenbare vloerbedekking. Deze tegel, ontstaan in het zuiden van Frankrijk, wordt zowel gebruikt bij de renovatie van oude gebouwen als bij nieuwbouw.
Klei, bakken en porositeit: wat een tomette in terracotta definieert
Voordat je een formaat of kleur kiest, helpt het begrijpen van het materiaal zelf om verschillende fouten bij de plaatsing en het onderhoud te voorkomen. De tomette is van nature een poreus product. In tegenstelling tot keramische tegels is het niet geglazuurd: de klei behoudt na het bakken een waterabsorptievermogen dat direct invloed heeft op de keuze van de ondergrond, de voeg en de oppervlaktebehandeling.
Deze porositeit heeft een vaak over het hoofd gezien voordeel in oude huizen. Op een vloer die is gelegd op een laag stenen of op een aarde vloer, dragen de tomettes bij aan de vochtuitwisseling van het gebouw. Het bedekken van dit type ondergrond met een waterdichte dekvloer voordat nieuwe tomettes worden gelegd, kan het vocht naar de aangrenzende muren verplaatsen in plaats van het probleem op te lossen.
De samenstelling van de klei varieert van het ene winninggebied naar het andere, wat de kleurverschillen tussen een Provençaalse tomette (donkerrood, ijzerhoudende klei) en een tegel uit het Zuidwesten (lichtere tinten, soms roze) verklaart. De temperatuur en de baktijd spelen ook een rol: een langere baktijd produceert een dichtere tegel, minder poreus, maar ook donkerder.
Voor alles over de tomette tegels, bepalen deze fabricageparameters de weerstand van de tegel net zo goed als het uiteindelijke uiterlijk.
Hexagonale, vierkante of rechthoekige tomette: formaten en toepassingen
De hexagonale vorm blijft het historische en meest gewilde formaat. De naadloze bestrating zorgt voor een gelijkmatige verdeling van de lasten op de vloer, wat zijn duurzaamheid in oude gebouwen verklaart. De voegen, verdeeld over zes zijden, absorberen beter de microbewegingen van de ondergrond dan een grote vierkante tegel.
Er zijn andere formaten die overwogen moeten worden afhankelijk van het project:
- De vierkante tegel (vaak rond de 15 of 20 cm per zijde) is geschikt voor smalle ruimtes waar de hexagoon een drukke optische indruk creëert.
- De rechthoekige tomette, soms “baksteen” genoemd, wordt in een visgraatpatroon of verspringend gelegd en doet denken aan de stijl van de vloeren van bastides.
- De octogonale formaten in combinatie met vierkante cabochons creëren een meer verfijnd patroon, geschikt voor ingangen of ontvangstruimtes.
De keuze van het formaat verandert het aantal voegen per vierkante meter, dus de hoeveelheid mortel die nodig is en de tijd voor de plaatsing. Een kleine hexagoon vermenigvuldigt de voegen en vereist een zorgvuldige planning om lelijke sneden aan de muur te vermijden.
Kies de juiste ondergrond en voeg voor een duurzame tomette tegel
De ondergrond waarop de tomette rust, bepaalt net zo goed de duurzaamheid in de tijd als de kwaliteit van de tegel zelf. Op een oude vloer (plaat op aarde, stenen laag), is een kalkmortel te verkiezen boven een cementvoeg. Kalk biedt een zekere permeabiliteit en mechanische flexibiliteit die de bewegingen van de ondergrond volgt zonder te scheuren.
Een cementvoeg, die stijver en waterdicht is, is geschikt voor moderne beton dekvloeren, maar kan problemen opleveren op een oud gebouw. Als de ondergrond recent en waterdicht is, zal de kalkvoeg niet op zichzelf een ontwerpfout van de dekvloer corrigeren: de diagnose van de ondergrond moet voorafgaan aan elke keuze van voegmateriaal.
Gelijmde of verzegelde plaatsing
De gelijmde plaatsing met lijmmortel is de snelste en meest voorkomende in nieuwbouw. Het vereist een perfect vlakke ondergrond. De verzegelde plaatsing op een verse kalkdekvloer, die technischer is, is geschikt voor ongelijke ondergronden die typisch zijn voor oude gebouwen. Het biedt meer ruimte om hoogteverschillen te corrigeren.
Onderhoud van de tomette: beschermen zonder de terracotta te verstikken
Onbehandelde terracotta absorbeert vloeistoffen en vlekken gemakkelijk. Het aanbrengen van een waterafstotend middel na de plaatsing beperkt deze absorptie zonder het uiterlijk van de tegel te veranderen. Sommige filmvormende producten (vernis, harsen) geven een glanzende afwerking maar blokkeren de dampuitwisseling, wat problematisch kan zijn in vochtige ruimtes of op een oude vloer.
Lijnzaadolie, soms aanbevolen om de terracotta te voeden, maakt de kleur van de tegel merkbaar donkerder. Het effect is onomkeerbaar: een test op een enkele tegel maakt het mogelijk om het resultaat te controleren voordat de hele oppervlakte wordt behandeld.
Witte uitbloei op tomettes
Witte afzettingen verschijnen soms op het oppervlak van de tomettes. Dit fenomeen, genaamd uitbloei, is het gevolg van het transport van mineralen door vocht naar het oppervlak van de tegel. Voordat je gaat schrobben of een anti-uitbloei middel aanbrengt, is het het meest betrouwbaar om de onderliggende oorzaak te achterhalen (vocht van de ondergrond, te waterdichte dekvloer, capillaire opstijging). Het behandelen van het symptoom zonder de oorzaak te identificeren leidt vaak tot terugkerende problemen.
Voor het reguliere onderhoud is een reiniging met helder water of een milde zeep voldoende. Zure producten (azijn, ontkalker) beschadigen het oppervlak van de terracotta en moeten worden vermeden.
De tomette tegel blijft een vloerbedekking waarvan de levensduur minder afhankelijk is van de tegel dan van de ondergrond en de behandeling die ermee gepaard gaat. Een diagnose van de bestaande vloer vóór de aankoop van tomettes voorkomt de meest voorkomende problemen, vooral in oude huizen waar vocht circuleert volgens logica’s die moderne materialen niet altijd goed beheren.
